Keynesizm to kierunek w ekonomii, którego twórcą był John Maynard Keynes. Powstał w pierwszej połowie XX wieku jako odpowiedź na głęboki kryzys gospodarczy, znany jako Great Depression. Teoria ta zrewolucjonizowała sposób myślenia o roli państwa w gospodarce, podważając wcześniejsze przekonanie, że rynki samoczynnie dążą do równowagi i pełnego zatrudnienia.
Podstawowym założeniem keynesizmu jest przekonanie, że poziom aktywności gospodarczej zależy przede wszystkim od popytu globalnego. Oznacza to, że to wielkość wydatków konsumpcyjnych, inwestycyjnych oraz publicznych decyduje o produkcji, dochodzie narodowym i zatrudnieniu. W sytuacji spadku popytu gospodarka może znaleźć się w stanie długotrwałej stagnacji, bez automatycznego powrotu do równowagi.
Kluczowym elementem teorii Keynesa jest koncepcja niedostatecznego popytu. Według niej przedsiębiorstwa ograniczają produkcję i zatrudnienie, gdy nie widzą możliwości sprzedaży swoich towarów. To z kolei prowadzi do wzrostu bezrobocia i dalszego spadku dochodów, co pogłębia kryzys. W takiej sytuacji interwencja państwa staje się niezbędna.
Keynesizm zakłada aktywną rolę państwa w stabilizowaniu gospodarki. Rząd powinien stosować politykę fiskalną, polegającą na zwiększaniu wydatków publicznych lub obniżaniu podatków w okresach recesji. Takie działania mają na celu pobudzenie popytu i przywrócenie wzrostu gospodarczego. W okresach dobrej koniunktury państwo powinno natomiast ograniczać wydatki i dążyć do równowagi budżetowej.
Ważnym narzędziem w keynesizmie jest także polityka pieniężna, choć Keynes większy nacisk kładł na działania fiskalne. Obniżanie stóp procentowych może sprzyjać inwestycjom, jednak w sytuacjach skrajnych, takich jak pułapka płynności, narzędzie to może okazać się niewystarczające.
Keynesizm odegrał istotną rolę w kształtowaniu polityki gospodarczej wielu państw po II wojnie światowej. Stał się podstawą modelu państwa dobrobytu oraz aktywnej polityki makroekonomicznej. Jednak od lat 70. XX wieku jego znaczenie zaczęło maleć na rzecz nurtów liberalnych i monetarystycznych, które krytykowały nadmierną ingerencję państwa w gospodarkę.
Współcześnie keynesizm przeżywa pewien renesans, zwłaszcza w obliczu kryzysów gospodarczych, takich jak globalny kryzys finansowy z 2008 roku. W wielu krajach powrócono do stosowania programów stymulacyjnych opartych na zwiększonych wydatkach publicznych, co pokazuje, że idee Keynesa nadal mają duże znaczenie praktyczne.
Bibliografia
Keynes J. M., The General Theory of Employment, Interest and Money, Macmillan
Blaug M., Teoria ekonomii, PWN
Snowdon B., Vane H. R., Modern Macroeconomics: Its Origins, Development and Current State, Edward Elgar
Stiglitz J. E., Economics of the Public Sector, W.W. Norton & Company