Cash back

Rozwój nowoczesnych usług finansowych oraz dynamiczna cyfryzacja gospodarki spowodowały powstanie wielu innowacyjnych form rozliczeń bezgotówkowych. Jedną z nich jest usługa cash back, która umożliwia wypłatę gotówki przy okazji dokonywania zakupów kartą płatniczą w punktach handlowo-usługowych. Zjawisko to stanowi przykład tzw. financial convenience service – usługi zwiększającej wygodę klientów i wspierającej rozwój obrotu bezgotówkowego.

1. Pojęcie i geneza usługi cash back

Pojęcie cash back wywodzi się z języka angielskiego i dosłownie oznacza „zwrot gotówki”. W kontekście bankowości i usług płatniczych termin ten ma dwa zasadnicze znaczenia:

1. Zwrot części wydatków (cashback loyalty) – program lojalnościowy polegający na zwrocie określonego procentu wartości dokonanych transakcji kartą lub online.

2. Wypłata gotówki przy zakupie (cash back withdrawal) – możliwość wypłacenia gotówki podczas płacenia kartą w sklepie.

W niniejszym opracowaniu termin „cash back” odnosi się do drugiego znaczenia, czyli funkcji wypłaty gotówki w punktach handlowych.

Usługa ta została po raz pierwszy wprowadzona w Wielkiej Brytanii w latach 80. XX wieku, a następnie upowszechniona w Stanach Zjednoczonych. W Polsce pojawiła się w 2006 roku, początkowo w sieci sklepów współpracujących z bankami, a obecnie jest powszechnie dostępna w większości terminali POS.

2. Zasady funkcjonowania usługi cash back

Usługa cash back polega na tym, że klient dokonujący płatności kartą w sklepie może jednocześnie poprosić sprzedawcę o wypłatę gotówki. Transakcja jest autoryzowana przez system płatniczy (np. Visa, Mastercard), a środki wypłacane są bezpośrednio z rachunku bankowego klienta.

W Polsce maksymalna kwota wypłaty wynosi obecnie 1000 zł (dla kart Visa i Mastercard). Warunkiem jest dokonanie płatności kartą za jakikolwiek towar lub usługę. Usługa jest realizowana w terminalach POS obsługujących tę funkcję, a sprzedawca nie pobiera prowizji od klienta.

Dla sklepów usługa ta jest korzystna, ponieważ:

• zmniejsza ilość gotówki w kasie,

• przyciąga klientów,

• zwiększa obroty bezgotówkowe.

Dla klientów natomiast stanowi wygodną alternatywę wobec bankomatów, szczególnie w małych miejscowościach, gdzie dostępność urządzeń ATM jest ograniczona.

3. Cash back a zwrot części wydatków

Warto rozróżnić usługę cash back (wypłata gotówki) od tzw. cashback programów lojalnościowych. W drugim przypadku klient otrzymuje określony procent wydatków z powrotem na rachunek lub w postaci punktów, które może wykorzystać w przyszłości. Przykładem są oferty banków, takich jak mBank, ING Bank Śląski czy Santander Bank Polska, które proponują zwrot 1–5% wartości zakupów dokonanych kartą lub przez aplikację mobilną.

Oba rozwiązania zwiększają atrakcyjność korzystania z kart płatniczych i przyczyniają się do rozwoju obrotu bezgotówkowego, jednak różnią się mechanizmem działania i celem ekonomicznym.

4. Zalety i wady usługi cash back

Zalety:

• wygoda – możliwość wypłaty gotówki bez konieczności szukania bankomatu,

• oszczędność czasu,

• zwiększona dostępność gotówki w małych miejscowościach,

• promowanie płatności elektronicznych.

Wady:

• ograniczenie maksymalnej kwoty wypłaty,

• zależność od dostępności terminala i środków w kasie,

• ryzyko pomyłek przy wypłacie (konieczna weryfikacja kwoty).

5. Znaczenie i perspektywy rozwoju usługi cash back w Polsce

Według danych Narodowego Banku Polskiego (NBP, 2023) w Polsce istnieje ponad 400 tysięcy punktów oferujących wypłatę gotówki w ramach usługi cash back. Liczba transakcji tego typu rośnie każdego roku, szczególnie na obszarach wiejskich.

Wraz z rozwojem płatności mobilnych oraz bankowości cyfrowej, usługa cash back może stać się integralną częścią nowoczesnych ekosystemów płatniczych. W przyszłości przewidywane jest połączenie jej z funkcjonalnością aplikacji mobilnych banków oraz terminali samoobsługowych.

Wnioski

Cash back stanowi ważny element współczesnego systemu płatniczego, łącząc funkcjonalność bankomatów z wygodą płatności bezgotówkowych. Ułatwia dostęp do gotówki, promuje korzystanie z kart płatniczych i wspiera rozwój gospodarki opartej na nowoczesnych technologiach finansowych. W perspektywie kilku lat jego znaczenie prawdopodobnie wzrośnie, szczególnie w kontekście dążenia do ograniczenia kosztów obsługi gotówki przez instytucje finansowe.

Bibliografia

1. Narodowy Bank Polski. (2023). Raport o kartach płatniczych w Polsce – IV kwartał 2023. Warszawa: NBP.

2. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/2366 z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie usług płatniczych (PSD2).

3. Visa Europe. (2024). Cash back w Polsce – informacje dla klientów i punktów handlowych. https://www.visa.pl

4. Mastercard Polska. (2023). Usługa cash back – zasady działania i korzyści. https://www.mastercard.pl

5. Polasik, M. (2019). Rozwój płatności bezgotówkowych w Polsce. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

6. Waliszewski, K. (2021). Fintech i nowe technologie w finansach. Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu.

7. Włodarczyk, B. (2022). „Rola usług płatniczych w ograniczaniu obrotu gotówkowego w Polsce.” Finanse i Prawo Finansowe, 2(26), 45–58.